( 1 ) است و در تمامى صفحات كتاب به خوبى مشهود است ، يكسان بودن عبارات و افعال و كلمات است كه ترجمه را به صورت يك دست و روان و بىپيرايه در اختيار خواننده قرار مىدهد . نكته‌اى ديگر كه در مورد بودن « مقدمه ترجمه » در پاره‌اى از نسخ به نظر مىرسد اين است كه واقع شدن اين مقدمه در خلال مطالب دو نسخهء ياد شده - و احيانا در نسخ مجهول بر ما - خارج از روش تأليف و مقدّمه‌نويسى بوده است و ، بنابر اين ، به احتمال قوى ، نسخه‌نويسان بعدى براى رفع اين ناهماهنگى آن را به هنگام استنساخ حذف كرده‌اند ؛ بخصوص كه نام دو مترجم نيز - در صورت صحّت وجود دو مترجم - شباهت بسيار به هم داشته است . علاوه بر اين ، نه تنها اسم پدر هر دو مترجم ، احمد كه نام جدّ هر دو نيز ابو بكر بوده است ؛ منتهى يكى ملقّب به رضىّ الكتّاب است و از مردم زاوه - و در متن مصحّح ، اهل هرات ( هروى ) - و دوّمى اهل مابيژناباد است از قصبات خواف . در هر حال ، اين خلاصهء تلاشى بود كه در جهت نفى يا اثبات اينكه مترجم متن حاضر يك نفر بوده است يا دو نفر تقديم شد تا آيندگان با دقّت نظر بيشتر و تلاشى پردامنه‌تر در روشنگرى اين مسئله چه گامهايى بردارند ؛ زيرا هنوز جاى تحقيق و پژوهشى بسيار دربارهء اين كتاب - حداقل از سه جنبه : مؤلّف ، مترجم ، و وزير خوارزمشاهيان كه در مجمعى از فضلاى آن روز خراسان ترجمه كتاب را توصيه مىكند - باز است . و كلام آخر آنكه ، به هر تقدير ، ترجمهء كتابى گرانقدر و منبعى ثقه از وقايع تاريخى صدر اسلام با انشايى چنان سليس و آراسته تقديم علاقه‌مندان مىشود كه خوانندهء كنجكاو را بر آن مىدارد تا از خود بپرسد « واقعا اين نثر يك دست و روان متعلّق به اواخر سدهء ششم هجرى است ؟ » توضيحات مصحّح در « ارزش ادبى ترجمه تاريخ اعثم كوفى » شايد پاسخى باشد بر اين سؤال احتمالى . ارزش ادبى ترجمه تاريخ اعثم كوفى اواخر سدهء ششم - كه ترجمه حاضر حاصل اين دوران است ( 596 ه . ق . ) - از درخشانترين اعصار فرهنگ و تمدّن اسلامى است . سده‌اى كه مترجم در آن مىزيسته دوره‌اى بوده است كه در ممالك اسلامى مشرق ، بويژه در خراسان و ما وراء النهر ، بازار علم و ادبيات رونق و رواج فوق العاده‌اى داشته و در بلاد مختلف اين ممالك - از جمله